Тэг архивы: Himalayan Art

Танка тарихының 1000 йылдан ашыу тулы хронологияһын асыҡлағыҙ: уның Тубо династияһында тыуыуынан, Мин династияһында алтын осоронан алып, хәҙерге заман глобаль матди булмаған мираҫ булараҡ яңынан терелеүенә тиклем. Тибет сәнғәте белгестәре һәм мираҫ оҫталары фекерҙәре нигеҙендә яҙылған был башланғысҡа уңайлы ҡулланма танканың килеп сығышын, стиль үҫешен, сәнғәт мәктәптәрен һәм йыйыу ҡиммәтен аңлайышлы итеп аңлата.
Мин һаман да тәүге тапҡыр таңҡаға ысынлап та һоҡланған мәлде иҫләйем. Ул 2018 йылда Потала һарайының Ҡыҙыл һарайында үткән махсус күргәҙмәлә булды. Температураны көйләүсе быяла аша Мин династияһының Менри мәктәбенән сыҡҡан 600 йыллыҡ оригиналь таңҡаға текәлеп ҡараным. Алты быуат үтеүенә ҡарамаҫтан, ртутлы ҡыҙыл төҫ шул тиклем сағыу ине, һымаҡ ҡына кистә туҡымаға әле генә тейгән; алтын япраҡ һыҙаттары илаһтың кейемен контурлаған, кеше сәсе кеүек нәҙек. Бөтә эше деталдәр менән бай булһа ла, бер ҙә буталмаған, һәм шул мәлдә мин туҡымаға төшөрөлгән изге донъяға тура ҡарап торғандай тойҙом.
Унан һуң үткән 8 йыл эсендә мин Тибет, Чинхай һәм Ганнан буйлап 27 тибет будда монастырына барҙым, Ҡытай Тибетология тикшеренеү үҙәге һәм Сөим һарайының Тибет будда ҡомартҡылары институтының ышаныслы архивтарын ентекләп өйрәндем, шулай уҡ 11 милли һәм провинциаль кимәлдәге танҡа күсермәләре буйынса матди булмаған мәҙәни мираҫ оҫталары менән уларҙың нәҫеле һәм һөнәре хаҡында оҙаҡ-оҙаҡ әңгәмәләр ҡорҙом. Быларҙың барыһы ла бер һорауға яуап эҙләү өсөн ине: Тибет платоһынан сыҡҡан был күсмә, рулонға йыйыла торған сәнғәт төрө мең йыл эсендә нисек үҫеп, бөгөн бөтә донъя тарафынан хөрмәт ителгән хәзинәгә әйләнде?
Был яҙмада мин ҡоро академик жаргонды ташлайым. Мин һине тулы танҡа сәнғәте тарихы менән дуҫ менән һөйләшкәндәй таныштырасаҡмын: һәр төп дәүерҙе, стиль үҙгәрештәрен һәм уның мираҫын һаҡлау тураһындағы аҙ билдәле тарихтарҙы ла аңлатып үтәм. Танҡа менән бөтөнләй яңы таныш булһаң да, боронғо әҫәрҙәрҙе өйрәнергә теләгән коллекционер булһаң да йәки тик тибет мәҙәниәте һөйөүсеһе булһаң да, был яҙманы тамамлағас, һин танҡа тураһында 90% кешеләрҙән дә күберәк белерһең.